VIRUS HANTA: CẢNH BÁO MỐI ĐE DỌA ÂM THẦM TỪ LOÀI GẶM NHẤM

Một chùm ca nhiễm Hantavirus xuất hiện trên tàu du lịch quốc tế trong tháng 5/2026 với nhiều trường hợp tử vong đang khiến giới y tế toàn cầu đặc biệt lo ngại. Điều đáng chú ý, căn bệnh này có biểu hiện ban đầu dễ nhầm với cúm thông thường nhưng có thể diễn tiến rất nhanh, gây suy hô hấp cấp, sốc tuần hoàn và tử vong chỉ trong thời gian ngắn. 

Virus Hanta lây truyền như thế nào?

Virus Hanta tồn tại chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột nhắt, chuột cống và một số động vật hoang dã khác. Chuột nhiễm virus thường không có biểu hiện bất thường nhưng có thể đào thải mầm bệnh qua nước tiểu, phân và nước bọt.

Con người có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc với môi trường có chất thải của chuột mang virus. Đây là con đường lây truyền phổ biến nhất.

Virus Hanta có thể lây sang người qua nhiều hình thức như:

• Hít phải bụi chứa virus từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt chuột đã khô.

• Tiếp xúc trực tiếp với bề mặt nhiễm chất thải của chuột rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.

• Bị chuột mang mầm bệnh cắn.

• Ăn uống thực phẩm hoặc nước uống bị ô nhiễm bởi chất bài tiết của loài gặm nhấm.

Nguy cơ lây nhiễm đặc biệt cao tại các khu vực có nhiều chuột trú ngụ như kho chứa đồ, nhà bỏ hoang, khu vực ẩm thấp, tàu thuyền, nông trại hoặc nơi ít được vệ sinh thường xuyên.

Các hoạt động như quét dọn nhà kho, hút bụi, dọn chuồng trại hoặc tiếp xúc với ổ chuột có thể làm virus phát tán vào không khí dưới dạng khí dung rất nhỏ. Khi hít phải, người bệnh có thể nhiễm virus mà không hề hay biết.

Dấu hiệu nhận biết sớm bệnh do virus Hanta

Một trong những khó khăn lớn nhất của bệnh do virus Hanta là triệu chứng giai đoạn đầu khá giống cảm cúm thông thường. Sau khi nhiễm virus từ 1–8 tuần, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như:

• Sốt cao đột ngột

• Đau đầu

• Mệt mỏi

• Đau cơ, đặc biệt ở vùng lưng và đùi

• Buồn nôn, nôn

• Đau bụng

• Chán ăn

Nhiều người thường chủ quan cho rằng đây chỉ là cảm lạnh hoặc cúm thông thường nên không đi khám sớm. Sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng với các triệu chứng nguy hiểm như:

• Ho khan

• Khó thở tăng dần

• Tức ngực

• Thở nhanh

• Tụt huyết áp

• Suy hô hấp cấp

Một số trường hợp khác có thể xuất hiện tổn thương thận với các biểu hiện:

• Tiểu ít

• Phù

• Tăng huyết áp

• Tiểu máu

• Suy thận cấp

Các chuyên gia cảnh báo, nếu người bệnh có tiền sử tiếp xúc môi trường nhiều chuột và xuất hiện sốt kèm khó thở hoặc suy thận, cần nghĩ đến nguy cơ nhiễm virus Hanta để được chẩn đoán và xử trí sớm.

Virus Hanta có nguy hiểm không?

Virus Hanta có thể gây ra hai hội chứng nguy hiểm chính:

Hội chứng phổi do Hantavirus (HPS)

Đây là thể bệnh nặng thường gặp tại châu Mỹ. Người bệnh có thể suy hô hấp cấp rất nhanh do phổi bị tổn thương nghiêm trọng. Tỷ lệ tử vong của hội chứng này khá cao nếu không được điều trị tích cực.

Hội chứng sốt xuất huyết kèm suy thận (HFRS)

Thể bệnh này thường gặp ở châu Á và châu Âu. Virus gây tổn thương mạch máu và thận, dẫn đến xuất huyết, tụt huyết áp và suy thận cấp. Người bệnh nặng có thể phải lọc máu và hồi sức tích cực.

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Hanta. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và xử trí biến chứng. Vì vậy, phát hiện sớm đóng vai trò đặc biệt quan trọng giúp giảm nguy cơ tử vong.

Những ai có nguy cơ cao nhiễm virus Hanta?

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Người sống hoặc làm việc trong môi trường nhiều chuột

• Công nhân kho bãi, nông trại

• Người dọn dẹp nhà cũ, nhà hoang

• Người làm việc trong môi trường vệ sinh kém

• Người thường xuyên tiếp xúc với động vật gặm nhấm

• Người đi du lịch, cắm trại tại khu vực hoang dã

Đặc biệt, những nơi kín gió, lâu ngày không vệ sinh là môi trường thuận lợi để virus tồn tại và phát tán.

Cách phòng ngừa virus Hanta hiệu quả

Biện pháp quan trọng nhất là hạn chế tiếp xúc với chuột và chất thải của chuột. Người dân cần:

• Giữ môi trường sống sạch sẽ

• Dọn dẹp nhà cửa thường xuyên

• Đậy kín thức ăn

• Thu gom rác đúng cách

• Bịt kín các khe hở chuột có thể xâm nhập

Khi vệ sinh nơi có phân chuột, không nên quét hoặc hút bụi trực tiếp vì có thể làm virus phát tán vào không khí. Thay vào đó nên:

• Đeo khẩu trang, găng tay

• Phun dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn

• Dùng khăn ướt lau sạch khu vực ô nhiễm

Ngoài ra, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với chuột, không bắt chuột bằng tay trần và tránh tiếp xúc với xác động vật chết. Sau khi dọn dẹp hoặc tiếp xúc với môi trường nghi có chuột, cần rửa tay sạch bằng xà phòng.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Người dân cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu như:

• Sốt cao kéo dài

• Khó thở

• Đau ngực

• Mệt lả

• Tiểu ít, phù

• Có tiền sử tiếp xúc môi trường nhiều chuột trước đó

Việc khai báo đầy đủ yếu tố dịch tễ sẽ giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán nhanh hơn và xử trí kịp thời.

Hiện nay, hệ thống y tế Việt Nam đã có đủ năng lực xét nghiệm và chẩn đoán các trường hợp nghi ngờ nhiễm virus Hanta. Các kỹ thuật như RT-PCR và xét nghiệm huyết thanh học đã có thể triển khai tại nhiều bệnh viện tuyến đầu, góp phần hỗ trợ phát hiện sớm và xử trí kịp thời các ca bệnh nếu xuất hiện.

Bệnh viện Y dược cổ truyền tỉnh Tuyên Quang khuyến cáo người dân không nên hoang mang nhưng cũng không chủ quan trước nguy cơ của virus Hanta. Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc hoặc sinh sống trong môi trường có nhiều chuột, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn kịp thời. Việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong theo dõi, điều trị và hạn chế các biến chứng nguy hiểm của bệnh.