VẬN ĐỘNG TRỊ LIỆU SỚM - CHÌA KHÓA HỒI PHỤC SAU ĐỘT QUỴ

1. Đột quỵ là gì?

Đột quỵ não là tình trạng thiếu sót chức năng thần kinh xảy ra đột ngột, với các triệu chứng khu trú hơn là lan tỏa, kéo dài trên 24 giờ hoặc dẫn đến tử vong trong vòng 24 giờ. Nguyên nhân chủ yếu là do các vấn đề về mạch máu não, không bao gồm chấn thương sọ não.

Đột quỵ não bao gồm hai thể:

• Nhồi máu não: chiếm khoảng 80–85%

• Xuất huyết não: chiếm khoảng 15–20%.

Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật lâu dài. Theo thống kê, có tới 1/3 người bệnh sau đột quỵ bị tàn tật hoàn toàn và phụ thuộc, 1/3 phụ thuộc một phần; trong đó di chứng về vận động chiếm tới 92,6%, ảnh hưởng sâu sắc đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Vì vậy, phục hồi chức năng vận động sớm là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu tối đa di chứng và giúp người bệnh sớm tái hòa nhập cuộc sống.

2. Vận động trị liệu là gì?

Vận động trị liệu là phương pháp dùng sự vận động để giúp người bệnh mau chóng phục hồi chức năng bị mất hay giảm do đột quỵ.

3. Mục đích của vận động trị liệu

Vận động trị liệu hướng tới các mục tiêu chính sau:

• Tăng sức mạnh cơ

• Tăng sức bền của cơ

• Duy trì hoặc cải thiện tầm vận động của các khớp

• Dự phòng các thương tật thứ cấp như: Loét do tỳ đè, teo cơ,…

• Điều hoà vận động, phối hợp các động tác

4. Khi nào bệnh nhân có thể bắt đầu tập vận động?

Người bệnh nhập viện vì đột quỵ cấp cần được đánh giá bởi chuyên gia phục hồi chức năng, lý tưởng nhất trong vòng 48 giờ sau khi nhập viện.

Khuyến cáo quan trọng: Không nên cho bệnh nhân ra khỏi giường trong 24 giờ đầu sau khởi phát đột quỵ. Trong giai đoạn này, chỉ nên để cho não được nghỉ ngơi, chỉ nên vận động thụ động cho người bệnh như xoa bóp chi, lăn trở… để tránh huyết khối và tránh tổn thương loét do tỳ đè.

Vận động trị liệu chống chỉ định trong các trưởng hợp như:

• Tình trạng nội khoa không ổn định, độ bão hòa oxy thấp. 

• Gãy, can xương độ I hoặc II

• Các chấn thương mới

•  

Thực tế lâm sàng lâm sàng cho thấy: “Phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân đột quỵ nên được bắt đầu sớm nhất có thể”:

1. Ngay sau khi người bệnh ổn định.
2. Sau khi hoàn thành tất cả can thiệp cần thiết trong giai đoạn cấp.
3. Sau khi không còn nguy cơ nào do vận động có thể xảy ra cho vùng tranh tối tranh sáng.
4. Khi người bệnh có thể chịu đựng tập luyện trong vòng 30 phút.
5. Khi chắc chắn rằng người bệnh đã thích hợp để phục hồi chức năng.
6. Ngay khi người bệnh được chuyển đến trung tâm phục hồi chức năng.

5. Các bài tập vận động trị liệu cơ bản sau đột quỵ

Tùy tình trạng từng người bệnh, bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng sẽ chỉ định các hình thức tập phù hợp, bao gồm:

• Tập vận động thụ động: Là những cử động được thực hiện bởi một lực bên ngoài thông qua dụng cụ hoặc người điều trị mà không có sự co cơ chủ động ở phần thân thể vận động.

• Tập vận động có trợ giúp: Là bài tập có dùng lực bên ngoài để hỗ trợ một phần cho bệnh nhân để thực hiện hết tầm vận động.

• Tập vận động chủ động: Là bài tập được thực hiện bởi chính lực cơ của người bệnh không có sự trợ giúp hay cản trở của bất kỳ lực bên ngoài nào khác trừ trọng lực.

• Tập vận động có kháng trở: Là bài tập có dùng lực bên ngoài để chống lại sự co cơ của người bệnh.

Với phương châm kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền, hiện nay Bệnh viện Y dược cổ truyền tỉnh Tuyên Quang đang triển khai đầy đủ các phương pháp vận động trị liệu kết hợp với các phương pháp y học cổ truyền (điện châm, xoa bóp bấm huyệt, đông dược,…) và các phương pháp phục hồi chức năng khác (oxy cao áp,…). Mỗi người bệnh đều được xây dựng chương trình tập luyện cá nhân hóa, phù hợp với tình trạng sức khỏe và mức độ di chứng, nhằm đạt hiệu quả phục hồi tối ưu.

BS. Đàm Thanh Hằng – Khoa Ngoại phụ